Ghi chú: mới đây, kẻ này nhận được một clip YouTube nói chuyện về Thụy Sỹ, kể lại '36 SỰ THẬT ĐIÊN RỒ NHẤT VỀ THỤY SĨ".
(https://youtube.com/watch?v=9PxuqpWLXVQ&si=bYdD1WCtXpUqANHe).
Những điều trong clip nói chung chẳng có gì điên rồ hết, khá chính xác mà quý độc già rảnh rỗi nên nghe qua cho biết văn hóa Thụy Sỹ, tuy bài nói chuyện có khi hơi phóng đại cho 'giựt gân'. Nhưng dĩ nhiên còn thiếu nhiều chuyện quái lạ -nhưng không điên rồ-, 'không giống ai' của dân Thụy Sỹ, nên kẻ này muốn bổ túc thêm vài chuyện, cũng để thay đổi không khí, bớt chuyện chính trị nhức đầu.
-------------------
Chính trị
Thụy Sỹ (TS) là một liên bang của 22 'tiểu bang' gọi là 'canton'. Tên chính thức tiếng Pháp của TS là 'Confédération Helvetique', viết tắt là CH. Helvetique đến từ Helvetti là tên một bộ lạc sống trên vùng núi TS từ thời Đế Quốc La Mã thống trị Âu Châu. Quốc kỳ TS là lá cờ quốc gia duy nhất trên thế giới có hình vuông -square-, không phải hình chữ nhật -rectangle-. Màu đỏ tươi với dấu thập trắng rất lớn ở giữa.
Hầu như tất cả dân TS chẳng ai biết tổng thống TS là ai. Hành pháp gồm 7 bộ trưởng, được quốc hội bầu trong số những chính đảng lớn nhất trong quốc hội. Những người này bầu một trong 7 vị làm 'tổng thống' có vai trò đại diện chính thức của TS, được chính thức gọi là 'Tổng Thống Liên Bang Thụy Sỹ' -President of the Swiss Confederation'. Mỗi 'tổng thống' chỉ có nhiệm kỳ đúng một năm, rồi một bộ trưởng khác được bầu lên thay thế. Một người có thể được bầu làm tổng thống hai ba lần, nhưng không liên tục. Ngoài vai trò đại diện quốc gia để tiếp khách hay chính thức ký tên các thỏa hiệp quốc tế, TT chẳng có quyền hạn gì đặc biệt lớn hơn các bộ trưởng đồng nghiệp.
TS có chính sách chính trị rất đặc biệt: tuy lập pháp là cơ quan ra luật, nhưng tất cả luật lớn của liên bang hay canton đều phải được trưng cầu dân ý, được đa số dân chấp nhận mới thành luật. Dân TS đi bầu luật mới rất thường xuyên, cứ khoảng hai ba tháng một lần. Như lúc sau này nhiều luật đặc biệt cho dân Hồi giáo do các chính trị gia muốn lấy điểm với Hồi giáo đã bị dân bác, như luật cho phép xây đền Hồi giáo.
Trung lập
TS trên nguyên tắc là xứ trung lập tuyệt đối về chính trị. Tuyệt đối tới mức không gia nhập nhiều tổ chức chính trị quốc tế ngay tại Âu Châu như Liên Âu, NATO, ...
Cái thông hành TS có lẽ giá trị nhất thế giới, hơn xa thông hành Mỹ, vì dân TS có thể đi khắp thế giới mà không một xứ nào dám làm khó dễ, kể cả CSVN hay Bắc Hàn hay Iran.
Trong thời chiến tranh VN, TS trung lập, nhưng lại không có quan hệ ngoại giao với CSBV, và không nhìn nhận cái bình phong Mặt Trận Phỏng Dế, mà chỉ nhìn nhận VNCH, có tòa đại sứ VNCH tại thủ đô Bern. Đại sứ cuối cùng của VNCH là ông Bùi Văn Anh, em cột chèo của thủ tướng Trần Thiện Khiêm. Trên nguyên tắc, sinh viên ngoại quốc bị cấm hoạt động chính trị, nếu bị túm vì hoạt động chính trị, có thể bị trục xuất ngay trong vòng 24 giờ. Tuy nhiên, trong thời gian hòa đàm Paris, sinh viên VNCH xuống đường biểu tình chống VC hàng ngày mà không bao giờ bị làm khó dễ, còn được cảnh sát TS đứng hai bên đường bảo vệ an toàn, chống sinh viên từ Pháp, Đức,... qua đánh phá. Số sinh viên VN du học TS tăng mạnh vào năm 1966 sau khi tướng Kỳ gián đoạn quan hệ ngoại giao VN-Pháp và cấm sinh viên VN đi du học Pháp.
Sau 75, tất cả sinh viên VN đang theo học ở TS được tự động nhập tịch TS hết. Ngoài ra, sau đó TS cũng nhận khá nhiều dân tị nạn Việt từ các đảo.
Chủng tộc
TS phải nói đúng ra là 3 quốc gia sống chung. Một TS Đức -đa số- chiếm trọn phiá bắc và phiá đông, sát biên giới Đức và Áo, gồm dân gốc Đức, cả vùng nói tiếng Đức, theo văn hóa Đức, với những thành phố lớn như Bern là thủ đô, Zurich, Bale,... Một vùng quanh hồ Geneva, sống theo văn hóa Pháp, nói tiếng Pháp, với các thành phố Genève và Lausanne, và vùng phía nam theo văn hóa Ý, nói tiếng Ý với thành phố Lugano tuyệt đẹp. TS là quốc gia có ba ngôn ngữ chính thức. Trên tất cả các giấy tờ chính thức, cũng có đủ 3 thứ tiếng Đức, Pháp và Ý.
Giáo dục
Hầu hết các trường, từ mẫu giáo tới cả đại học là trường công, miễn phí, tuy cũng có nhiều trường tư nổi tiếng nhất thế giới mà cũng đắt nhất, chuyên về dịch vụ khách sạn -hoteliers- và ẩm thực. Cậu ấm Ủn của Bắc Hàn trước đây theo học một trường đại học tư của TS ở Lausanne, tốn tiền cao nhất nhì trên thế giới. Học bao nhiêu trả lại trường bấy nhiêu, bây giờ nắm quyền trở thành nhà độc tài tàn bạo, khát máu nhất, vứt vào thùng rác tất cả những nguyên tắc tự do dân chủ của TS.
TS có hai trường đại học nổi tiếng thế giới là trường Đại Học Bách Khoa -Polytechnique- Zurich dạy tiếng Đức -là trường đào tạo Einstein- và trường Đại Học Lausanne dạy tiếng Pháp đã đào tạo bác sĩ Yersin mà tất cả dân Việt còn nhớ ơn. Đại học Lausanne nổi tiếng về các khoa nhân văn, là trường được một nhóm giáo sĩ Tin Lành thành lập thế kỷ 16 như một trường dạy giáo lý Tin Lành, sau đó biến thành một trường có khuynh hướng xã nghĩa lớn của Âu Châu, chịu ảnh hưởng của nhà cách mạng thiên tả Pháp Jean Jacques Rousseau. Bây giờ vẫn dạy các môn như 'Kinh Tế Chỉ Huy' -Economie Dirigée.
Quân sự
Lần cuối cùng TS dính dáng vào một chiến tranh quốc tế là năm 1815 (cách đây hơn 200 năm) dưới thời Napoleon khi ông này chiếm một phần lãnh thổ TS. Nhưng hiện nay, TS là một xứ võ trang tới răng. Với chính sách bảo vệ độc lập và trung lập bằng mọi giá kể cả quân sự, cũng như vì rất nhiều tiền, nên TS có thể mua những vũ khí tối tân nhất từ tất cả các quốc gia trên thế giới, bất kể Mỹ hay Nga hay Do Thái hay Liên Âu. TS theo chế độ quân dịch bắt buộc, tất cả nam công dân đều phải qua khoá học quân sự căn bản tối thiểu, mỗi năm đều phải đi học cập nhập ít ngày, và đều được coi như lính tại gia trong thời bình, được giữ súng trong nhà. Có chiến tranh, tất cả đều phải trình diện ngay tại những nơi đã được chỉ định sẵn.
Quân đội TS có tiếng là chuyên môn đánh du kích trên núi tuyết, cũng như có một đội quân đặc biệt có một không hai trên thế giới là đội quân đi xe đạp.
Ngân hàng
TS là xứ nổi tiếng về ngân hàng. Có nhiều đại tập đoàn ngân hàng rất lớn, có chi nhánh trên cả thế giới. Nhưng cũng có rất nhiều ngân hàng tư rất nhỏ, không bao giờ ai nghe nói đến tên, có khi trụ sở chỉ có lèo tèo vài ba nhân viên trong một biệt thự kín đáo, nhỏ xíu, với một tấm bảng bằng cỡ một máy laptop gắn trước cổng nhà, nhưng lại có nhiều trương mục bạc tỷ đô như chơi.
Hầu như tất cả các đại gia buôn lậu ma tuý, các nhà độc tài tham những trên thế giới -từ Phi Châu tới Nam Mỹ tới Á Châu (VC?)- đều có rất nhiều tiền giấu trong các ngân hàng vô danh này. TS có luật rất nghiêm khắc bảo vệ những trương mục bí mật này tuy lúc sau này vì áp lực thế giới nên có nới tay phần nào trong việc bảo mật, chẳng hạn như phải khai báo nếu có trát tòa, không có trát tòa thì không ai biết được gì.
Di dân
TS có chính sách di dân có thể nói gắt gao nhất thế giới. Sanh con tại TS thì con sẽ có quốc tịch của bố, chứ không tự động có quốc tịch TS ngay. Muốn vào công dân TS phải sống ở TS tối thiểu 10 năm, 5 năm nếu có phối ngẫu dân TS và đã sống với người phối ngẫu này ít nhất 3 năm. Nhưng trước khi được vào công dân TS, phải được nhận làm công dân thành phố -citoyen municipal-, rồi công dân canton -citoyen cantonal-, mỗi lần đều phải thi rất khó về lịch sử, chính trị, văn hóa của thành phố, rồi canton, rồi quốc gia, và thông thạo ít nhất một ngôn ngữ Thụy Sỹ -TS có 3 ngôn ngữ chính thức là Pháp, Đức và Ý- và đóng lệ phí rất cao, cả ngàn quan. Muốn vào công dân TS, điều kiện đầu tiên là phải không phạm bất cứ tội hình sự nào, chấp nhận văn hóa và lối sống TS. Có tội hình sự là không bao giờ được vào quốc tịch TS, sau khi ở tù sẽ bị trục xuất ngay. Muốn sống lâu dài ở TS, ít nhất phải có giấy phép thường trú hết sức khó khăn.
TS trên nguyên tắc có biên giới với các xứ láng giềng tuy không có trạm canh biên giới và xét hỏi thông hành gì. Tuy nhiên, khi ở TS, bị cảnh sát theo dõi rất nghiêm chặt.
Dân TS tuyệt đối không có 'kỳ thị chủng tộc' gì trong chính trị. Kẻ này có một anh bạn gốc sinh viên VNCH, sau 75, ở lại, thành công dân TS. Sau này từng được bầu làm thị trưởng một thành phố TS.
Cảnh sát
TS trung lập, tự do, dân chủ, nhưng cảnh sát kiểm soát dân rất kỹ. TS nuôi mấy con thiên nga trắng trong hồ Léman làm cảnh. Có hôm báo đăng kiểm tra thiếu một con. Chỉ vài ngày sau cảnh sát bắt được thủ phạm: một di dân gốc Ả Rập bắt về làm thịt, cảnh sát được sở rác thành phố thông báo thấy có lông thiên nga trong đống rác. Cảnh sát truy ra ngay rác từ nhà nào rồi bắt thủ phạm, cho đi tù ít lâu về tội ăn cắp tài sản quốc gia, tàn nhẫn với thú vật, rồi trục xuất.
Tiền hưu
TS cũng có chế độ đóng tiền hưu khi đi làm để rồi khi về hưu, lãnh được tiền hưu, gọi là AVS -Assurance Viellese Suisse- tương tự như SSA của Mỹ. Nhưng có hai điểm khác biệt lớn. Thứ nhất, khi về hưu, có thể nhận tiền mỗi tháng tới khi chết -như SSA-, hay là nhận một lần duy nhất một số tiền lớn, tùy mình chọn; thứ nhì, phải đóng thuế tắc thở trên tiền hưu luôn, có thể lên tới 40%. Kẻ này biết một anh bạn già lãnh một lần gần 900.000 quan TS tổng cộng tiền hưu một lần, nhưng bị trừ thuế, chỉ còn nhận được đâu 500.000 quan. Ở Mỹ, tiền SSA không phải đóng thuế.
Bảo hiểm y tế
TS không có tài trợ bảo hiểm y tế như Medicaid và Medicare. Tất cả đều phải mua bảo hiểm y tế. Đi làm thì gần như tất cả các công ty đều có bảo hiểm y tế cho nhân viên. Về hưu, thì... tự túc. Một người đàn ông cao niên -75 tuổi- phải tốn trung bình cỡ 500-600 quan TS (tương đương với $550-$650) tiền bảo hiểm y tế mỗi tháng. Giá cả khác biệt nhiều tùy loại bảo hiểm và tùy số tiền túi mình bỏ ra trước -deductibles.
Không sai là dân TS có quyền xin bác sĩ 'cho chết'. Tuy nhiên đây là chuyện vạn bất đắc dĩ, xin cực kỳ khó khăn vì đòi hỏi rất nhiều điều kiện khắt khe, kèm theo giấy xác nhận từ nhiều bác sĩ, bệnh viện.
Ăn uống
TS có hai món ăn đặc biệt là 'fondue bourguignone' và 'fondue fromage'.
'Fondue bourguignone' là món thịt bò sống cắt khoanh vuông chừng một đốt ngón tay, nhúng dầu sôi, ăn với nhiều loại 'sauce'. Dân Việt có vẻ không hảo vì... nhiều thịt quá.
'Fondue fromage' là món bánh mì xé nhỏ cũng cỡ một đốt ngón tay, nhúng phó mát được nấu chảy. Dân Việt có vẻ cũng không hảo vì phó mát có 'mùi' khá nặng mà dân Việt không thưởng thức được.
Đắt đỏ
Nếu bạn mê TS, muốn qua TS sống, cũng có cách tuy hơi khó, vừa trên mặt thủ tục giấy tờ, vừa với đồng tiền hưu Mỹ của bạn. Nhưng cuối cùng không nên. Chỉ vì đời sống bên TS rất đắt, tiền già Mỹ chắc chắn không đủ sống. Một cái Mác-đô 15 đô là bình thường. Chúng tôi, ba người đi ăn món 'fondue bourguignone' tại một tiệm ăn nhỏ, đi ra tốn 200 đô, tuy không phải 'boa' 18% hay 20% như ở Mỹ. Tuy nhiên, mì gói vẫn khá rẻ. Trong các thành phố lớn của TS, tìm đỏ con mắt có được một hai tiệm chạp phô bán nước mắm khá đắt.
Ở ngay bờ hồ Leman tại bến tàu Lausanne, nơi gọi là 'đất vàng', có một tiệm ăn Việt khá lớn, đắt và có vẻ rất sang. Trang trí hoàn toàn theo kiểu VN nhưng có vẻ rất đắt tiền. Hiển nhiên của 'người Việt' từ VN mới qua -không phải tị nạn-, mang theo được khá nhiều tiền để mở tiệm.
Thịt bò bên TS rất đắt. Dân TS sống ở gần biên giới Pháp hay Đức thường qua biên giới -nhất là qua Pháp- mua thịt bò. Nhưng mỗi người chỉ được mua tối đa một ký-lô một người.
Thuê một xe du lịch vừa phải bên TS tốn khoảng 100 đô một ngày, phải cộng thêm 100 đô tiền mua bảo hiểm tính riêng. Đổ xăng đầy một bình phải tính cỡ 120 đô. Chưa kể vì đường xá và chỗ đậu xe rất chật hẹp, xe bị trầy trụa là bình thường, và bạn sẽ phải trả tiền bồi thường khá nặng khi trả xe.
Lương thiện
Một lần chúng tôi đi qua biên giới Pháp với một anh bạn TS. Chẳng mấy khi anh ta qua biên giới đi chợ siêu thị Pháp nên mua rất nhiều thứ như thịt bò, trên mức TS cho phép. Lái xe từ Pháp về tới biên giới TS, chẳng thấy một anh cảnh sát Pháp hay TS nào. Dù vậy, anh ta cũng ngừng xe, gõ cửa trạm thuế quan TS, đi vào, đưa biên lai đi chợ để khai và đóng thuế quan trên mức anh ta được phép mua miễn thuế quan. Có người VN nào làm như vậy không? Dĩ nhiên là không, dân ta 'thông minh' hơn nhiều, phải không?
Sạch sẽ
Nếu bạn đang đi đường, ăn kẹo, bóc vỏ kẹo liệng xuống đường, một người dân TS đi sau bạn sẽ không nói gì, chỉ nhặt giấy gói kẹo đó, mang lại thùng rác công cộng gần nhất vứt vào đó. Bạn nhìn thấy, cảm thấy thế nào?
Tuy nhiên, cũng phải nói ngay, việc này bây giờ trở thành khá hiếm, trái lại, di dân bây giờ quá nhiều -phần lớn là di dân bất hợp pháp từ Đông Âu -bohémiens- tràn qua vì không còn kiểm soát biên giới, cũng khiến TS bây giờ bớt sạch và bớt an toàn hơn nhiều, trộm cướp vặt, móc túi tràn lan, nhất là trongcác thành phố lớn với nhiều du khách.
Du lịch
TS trước đây nổi tiếng là nơi du lịch mùa đông của 'nhà giàu' khi các đại gia tỷ phú và tài tử điện ảnh giàu nhất và nổi tiếng nhất, phần lớn đều có nhà trên núi để đi trượt tuyết. Nhiều phim James Bond được quay tại những thắng cảnh TS. Trước đây, thành phố Interlaken -thành phố giữa hai hồ lớn- nổi tiếng đẹp nhất thế giới, với dinh cơ của các đại tài tử như Elizabeth Taylor trên sườn núi.
Bây giờ, những đại gia này biến mất hết. Interlaken bây giờ có rất nhiều dân... Tầu. Khách sạn lớn đều treo cờ Tầu cộng vì đầy khách Tầu. Thành phố có khá nhiều tiệm ăn Tầu, trong khi phần lớn các tiệm chạp phô nhỏ bán quà kỷ niệm cho du khách đều có chủ người Tầu, bán toàn hàng lưu niệm plastic rẻ tiền 'Made in China'.
Sòng bài
TS cấm sòng bài, nhưng vì xứ giầu, thiên hạ dư tiền đi sòng bài, nên chung quanh TS, bên Pháp và Đức, sát biên giới TS có nhiều thành phố nhỏ xíu với sòng bài khổng lồ để kiếm tiền dân TS. Ngay cạnh Genève, qua biên giới Pháp, có thành phố Divonne Les Bains nhỏ hơn hạt tiêu nhưng với sòng bài gần như lớn nhất Pháp.
Trump
Gần như tất cả dân TS đều... ghét Trump. Như tất cả dân Âu Châu, họ là những nạn nhân của tuyên truyền xuyên tạc của truyền thông cấp tiến Âu Châu.
Trong một dịp đi du lịch tour với một nhóm dân TS (tháng 5/2025), chúng tôi có dịp nói chuyện với một cặp vợ chồng TS lớn tuổi, rất hiền lành, lịch sự. Câu chuyện với cặp TS có đoạn như sau:
- Ở nhà ông bà bên Mỹ có phải nuôi gà trong nhà không?
- Tại sao hỏi vậy?
- Chúng tôi đọc báo thấy từ ngày Trump làm TT, chỉ vài tháng mà giá cả tăng vọt lên mây, như giá trứng gà tăng gấp ba bốn lần, nên dân Mỹ muốn ăn trứng gà, phải nuôi gà trong nhà.
Một người TS khác:
- Ông bà qua đây chơi không sợ sẽ không về Mỹ lại được sao?
- Tại sao hỏi vậy?
- Đọc báo thấy Trump trục xuất tất cả dân không phải da trắng ra khỏi Mỹ mà.
Khi tôi xác nhận không có những chuyện này, thì mấy ông bà TS trợn tròn mắt, ngạc nhiên, bối rối, vì không thể không tin tôi, mà cũng không thể không tin báo chí Âu Châu.
Với truyền thông kiểu này, cả Âu Châu không ghét Trump mới là lạ. Mà cái lạ không thể hiểu nổi dân Âu Châu nói chung, có vẻ có học hết, mà sao lại có thể vẫn ngớ ngẩn tới vậy. Thế mới thấy ảnh hưởng vô tận của truyền thông. Tất cả nhai đi nhai lại những tin phịa, sẽ có ngày thiên hạ tin, đúng theo thuyết của xếp tuyên truyền Goebbels của Hitler.
Mà đó chỉ mới là HAI chuyện thôi, còn biết bao chuyện truyền thông Âu Châu xuyên tạc về Trump nữa, ai đếm được???
