Tìm Hiểu Thêm Về Phán Quyết Thuế Quan Của TCPV
Bài bình luận 427 “Lùm Xùm Thuế Quan” của ông Vũ Linh được đăng trên DĐTC giải thích phán quyết dưới khía cạnh kinh tế và chính trị vĩ mô. Vì tính phức tạp của phán quyết, người viết xin được chia sẻ dưới quan điểm luật dựa trên phán quyết của TCPV với nhiều chữ hoặc định nghĩa có tính cách chuyên môn được giữ nguyên gốc tiếng Anh. Xin tham khảo tại đây
https://www.supremecourt.gov/opinions/25pdf/24-1287_4gcj.pdf
Tên chính thức của vụ kiện này là Learning Resources, Inc., v. Trump. Learning Resources Inc. là một hãng làm đồ chơi có tính khuyến khích trẻ em tính toán và lắp ráp các loại máy móc, kích thích kỹ năng tìm hiểu khoa học của thiếu nhi ờ nhiều lứa tuổi. Learning Resources kiện chính sách thuế của TT Trump, đưa ra mệnh đề và yêu cầu TCPV giải quyết rằng luật International Emergency Economic Powers Act (IEEPA) có cho phép TT Trump áp đặt thuế quan lên hàng nhập cảng vào Mỹ hay không. TCPV đã viết phán quyết trả lời câu hỏi này với 6 thẩm phán phủ nhận quyền TT có thể tăng thuế quan trên hàng nhập cảng của luật IEEPA trong khi 3 thẩm phán khác đã bất đồng với họ. Thông thường trung bình mỗi phán quyết dài khoảng 4.500 chữ, hay 20-25 trang. Phán quyết này dài 170 trang vì trong 6 TP có nhiều người tuy đồng ý về lập luận của Chánh Thẩm nhưng cũng bất đồng nhiều khoản (concurring in part) nhưng 3 TP thiểu số thì bất đồng ý kiến như nhau (dissenting in full).
Khác với cách diễn giải của truyền thông, phán quyết này không hề đả động đến chuyện thuế quan, hay mức thuế suất do TT Trump áp đặt. Phán quyết do Chánh Thẩm John Roberts viết xoay quanh chuyện giải thích về nền tảng tam quyền phân lập, separation of powers, của nền cộng hòa. Trên nguyên tắc, Hành Pháp là nơi điều hành guồng máy chính quyền dựa trên những luật lệ do Quốc Hội (QH) lập ra. Lập Pháp không thể kiểm soát hết cho nên đã ủy quyền cho Hành Pháp một số quyền thông qua các đạo luật mà sau đó TT thường giao cho các cơ quan điều khiển như luật giao thông do DMV phụ trách, hay luật thuế do IRS kiểm soát. Tuy nhiên, mức thu nhập của chính phủ qua việc thu thuế là quyền riêng dành cho Lập Pháp ấn định dựa trên Điều I, Phần 8 của Hiến Pháp.
Việc TT Trump tăng thuế nhập cảng đã mang về hơn 200 tỷ đồng trong năm 2025 giúp giảm bớt công nợ
https://www.cbp.gov/newsroom/national-media-release/thanks-president-trump-cbp-announces-record-breaking-200-billion#:~:text=WASHINGTON—Between%20Jan.,America's%20national%20and%20economic%20security.
Chánh Thẩm Roberts và đồng nghiệp cho rằng ông Trump đã đi quá xa quyền của QH cho phép khi dùng IEEPA để thu nhập thêm ngân sách từ tiền thuế quan. Sau đó, Chánh Thẩm dùng học thuyết “Major Questions Doctrine” (MQD) (TP Thomas gọi học thuyết này là non delegation doctrine) để biện luận về sự giới hạn quyền lực của ngành Hành Pháp khi các tổ phụ lập ra Hiến Pháp Hoa Kỳ.
Nhìn chung, từ khởi thủy Lập Pháp và Hành Pháp luôn kèn cựa, tranh chấp quyền lực, cần TCPV giải quyết. Các thẩm phán phải gạn lọc từng chữ trong Hiến Pháp để phân giải cho đôi bên. Dần dà dựa theo Hiến Pháp, hàng trăm điển cố tiền lệ, các bài xã luận trên tờ the Federalist và các án lệ có từ 1789, TCPV tự đặt ra học thuyết MQD để phân xử quyền hạn của Hành Pháp khoảng 10 năm nay. Xin tạm giải thích học thuyết MQD : khi những quyết định hành chính của Hành Pháp, tức tổng thống, mang tính chính trị và kinh tế có ảnh hưởng rộng lớn phải nằm trong giới hạn của luật lệ do QH viết. Khi QH ủy thác cho TT bằng luật được viết càng mơ hồ thì TT càng phải thận trọng và chờ QH cho phép.
https://news.bloomberglaw.com/us-law-week/why-the-word-doctrine-matters-in-the-major-questions-doctrine
https://www.californialawreview.org/print/major-questions-critique
Nguyên văn IEEPA cho phép TT được “investigate, block during the pendency of investigation, regulate, direct and compel, nullify, void, prevent or prohibit … importation or exportation.”. Chánh Thẩm cho rằng trong 9 động từ trên không có chữ tariffs hoặc duties. Vì thế, TT Trump không được QH ủy nhiệm việc tăng hay giảm thuế khi áp dụng luật IEEPA. Khi tự ý tăng thuế để giúp bổ sung ngân sách quốc gia, TT Trump đã vượt quá giới hạn Lập Pháp cho phép trong đạo luật IEEPA. Trong 50 năm qua, chưa có TT nào dùng IEEPA để tăng thuế tùy tiện cho thấy ông Trump đã vượt quá giới hạn QH ấn định. Hơn nữa, các TP cũng đã viện dẫn học thuyết MQD được áp dụng để phủ nhận quyền của Hành Pháp trong nhiều vụ kiện, đặc biệt khi Hành Pháp Biden lấn quyền QH qua những án lệnh Alabama Assos. of Realtors v. Dept. Health & Human Services (2021), West Virginia v. EPA (2022), Biden v. Nebraska (2023).
[Mở ngoặc của người viết, TT Biden bị TCPV ra phán quyết đã vi Hiến qua 3 án lệnh kể trên. Hành Pháp Biden bị Hiệp Hội Địa Ốc Alabama kiện khi Sở Y Tế lợi dụng đại dịch cấm chủ nhà không được đuổi người thuê khi quỵt nợ (2021), West Virginia kiện Cục Bảo Vệ Môi Sinh cấm họ không được thải thán khí CO2 khi xài than đá (2022) và Nebraska kiện Bộ GD trong việc xóa nợ sinh viên để kiếm phiếu (2023). Trong phán quyết bất đồng nợ sinh viên, TP Kagan đã cho rằng QH cho phép ông Biden được quyền xoá nợ, chỉ trích MQD nặng nề, gọi MQD là học thuyết bịa, được nặn ra theo ý mình (made-up major questions doctrine, magically appears as get out of text free cards, hoặc so-called major questions doctrine)
https://www.harvardmagazine.com/university-news/feature-justice-elena-kagan#:~:text=In%20her%20dissent%2C%20joined%20by,advocate%20for%20what%20law%20required
Vì thế trong phán quyết IEEPA bà viết không cần phải dựa vào học thuyết MQD để kết luận Trump đã phạm luật. Xin đọc phần phán quyết do bà viết.]
Lập luận này cũng được TP Gorsuch và Barrett khai triển rộng hơn dựa trên các án lệ trong quá khứ từ thời Alexander Hamilton làm BT Ngân Khố. Nhưng 3 án lệnh đối với Hành Pháp Biden được lập lại rất nhiều lần. TP Barrett lấy ví dụ như sau: khi ông bố đưa cho bà giữ trẻ thẻ tín dụng và nói “bà dắt cháu đi chơi cho vui hôm nay!”. Câu nói này không có nghĩa là bà giữ trẻ sẽ cầm cái thẻ đi mướn xe và khách sạn rồi chở đứa bé xuống nam Cali đi Disneyland, và ngủ qua đêm. Bà ta chỉ có thể mua kem hoặc vé xem ciné. Những khoản chi tiêu có ảnh hưởng đến thu nhập gia đình là quyền dành riêng của vợ chồng ông bà này mà thôi. Đây là điểm mấu chốt của học thuyết MQD áp dụng cho IEEPA.
Trong phần phán quyết bất đồng, do TP Kavanaugh là tác giả với sự đồng thuận của TP Thomas và Alito, cho rằng chữ “regulate” do QH viết trong quá khứ đã cho phép TT trên phương diện đối ngoại được đánh thuế tariff, quota, embargo, adjust imports,… suốt từ thời Washington. Ba TP nêu ra điểm vô lý khi 3 TP Roberts, Gorsuch và Barrett đã dùng MQD, là học thuyết áp dụng cho các chính sách đối nội áp dụng lên quyền điều hành đối ngoại được Hiến Pháp trong Điều II cho TT toàn quyền, phân tích IEEPA không ủy quyền cho TT đánh thuế nhưng được regulate hàng ngoại nhập. Nghĩa là TT có thể embargo (cấm vận) 100% hàng hóa của TC, nhưng IEEPA cấm ông đánh thuế hàng tầu dù chỉ 1 đô. Hơn nữa tiền thân của IEEPA là Trading with the Enemy Act 1917 -TWEA- đã cho phép TT Nixon và Ford đánh thuế 10% vào thập niên 1970.
Trên đây chỉ là phần tóm lược của phán quyết rất dài và rắc rối của Learning Resources Inc. v. Trump (2026) trong sự hiểu biết giới hạn của người viết. Tôi không đủ khả năng viết phần kết luận nên sẽ mượn ý của TP Gorsuch.
TP Gorsuch kết luận rằng sẽ có rất nhiều người thất vọng khi thấy TT không thể dùng IEEPA để tăng thuế [như là vũ khí đối ngoại]. Mức thuế khoá phải do QH ấn định thông qua các thủ tục nhiêu khê chậm chạp của ngành Lập Pháp trong thể chế cộng hòa. Sự hợp tác giữa các thành viên của Lập Pháp sẽ mang lại những quyết định và chính sách khôn ngoan chung có lợi cho quốc gia. Đi lối tắt, cho phép một người có quyền định đoạt tất cả là đi ngược với sự sắp đặt của tiền nhân, lao vào thể chế độc tài.
Nhưng dưới góc nhìn trái chiều và thực tế của một dân lao động ít học trong xã hội tư bản đặt nặng quyền tự do cá nhân là tối thượng, người viết cho rằng sự điềm tĩnh, tư tưởng tự lập và trưởng thành trong chính trị của từng cử tri mới thực sự là nhân tố thiết yếu trong việc liên kết và chọn đúng thành viên của ba ngành chính quyền trong công tác mưu tìm các chính sách cai trị ích nước, lợi dân và mang lại hùng cường cho quê hương thứ hai này.
F-5
1/3/2026
