Tuần rồi, chính trường Mỹ bị động đất vì phán quyết của Tối Cao Pháp Viện Liên Bang cho rằng việc TT Trump viện dẫn Luật Khẩn Trương Kinh Tế không chính đáng, do đó, việc tăng thuế quan của TT đối với tất cả các đối tác mậu dịch của Mỹ đều vi phạm luật, nên không thể được áp dụng mà cần quốc hội cho phép. Chẳng những phải ngưng, mà còn có thể phải hoàn trả lại tiền thuế quan đã thu, tuy TCPV không nói gì về chuyện này.
Đám vẹt tị nạn cho rằng mình trúng số độc đắc, nhẩy tung lên ăn mừng thất bại của Trump mà tuyệt đối không cần biết gì khác, đặc biệt là không cần biết phán quyết của TCPV có lợi hay hại như thế nào cho cả nước, cho dân Mỹ trong đó có đám vẹt tị nạn ở Mỹ.
Thật ra, tất cả chỉ phản ảnh tính cuồng chống Trump một cách mù quáng nhất, không nhìn thấy gì khác.
Thật ra vấn đề không giản dị như vậy. Chắc chắn không phải là chuyện cuồng chống hay cuồng mê cá nhân Trump. Chúng ta cần nhìn vấn đề kỹ hơn.
QUYẾT ĐỊNH CỦA TRUMP VÀ LÝ DO
TT Trump, trong tư cách một doanh gia đã từng phải chịu mức thuế quan của mấy chục năm qua, đã nhìn thấy rõ một số khía cạnh hết sức bất lợi cho Mỹ, đặc biệt:
- Mức thuế quan không tương xứng kiểu như xe Mỹ vào Đức chịu thuế quan 45% trong khi xe Đức vào Mỹ chịu thuế quan 2,5%; chênh lệch đó cần thiết ngay sau khi thế chiến thứ II chấm dứt và cả thế giới bị kiệt quệ, Mỹ cần ra tay cứu giúp cả thế giới. Sau đó thì chênh lệch lại cần thiết cho nhiều quốc gia khác vì lý do hoàn toàn khác là chiến tranh lạnh Mỹ chống cộng sản nên Mỹ cần đồng minh. Nhưng 80 năm sau thế chiến và 30 năm sau khi chế độ cộng sản tiêu tùng, thì những chênh lệch này không còn có thể biện minh được nữa, nhất là khi Âu Châu -Đức- đã trở thành những đại cường kinh tế ngang ngửa với Mỹ.
- Chênh lệch đó đã đưa đến những thâm thủng khổng lồ bạc ngàn tỷ cho cán cân mậu dịch Mỹ và thế giới, với hậu quả trực tiếp là thâm thủng ngân sách quốc gia, và công nợ chồng chất. Những thâm thủng này đã leo lên những mức sẽ giết chết hẳn kinh tế Mỹ, hay ít nhất cũng chấm dứt sức mạnh kinh tế của Mỹ trên thế giới trong khi gây khó khăn cho cuộc sống của chính dân Mỹ.
- Đi xa hơn nữa, nó cũng đưa đến tình trạng kinh tế Mỹ bị chết vì không cạnh tranh nổi với thế giới, khiến lao động Mỹ mất công ăn việc làm nghiêm trọng. Đây là mối nguy khổng lồ mà phe cấp tiến không thể không nhìn thấy, đặc biệt là đảng DC chống mắt nhìn cử tri lao động Mỹ lũ lượt 'bỏ đảng', bầu cho Trump năm 2016 và 2024.
Trump nhìn rõ chênh lệch thuế quan là những đe dọa chẳng những lớn cho nước Mỹ, mà còn rất cụ thể, rất thực tế, mà nếu không chặn đứng, sẽ gây thiệt hại vô tận cho kinh tế Mỹ, thậm chí đe dọa thế đại cường của Mỹ. Trong tư cách một công dân Mỹ, Trump cũng hết sức bực mình thấy con bò Mỹ bị cả thế giới sấn vào vắt sữa tới chết khô luôn.
Đi xa hơn tất cả các vị tiền nhiệm, TT Trump nhìn thuế quan như là một công cụ chính trị cực hữu hiệu chẳng những để bảo vệ Mỹ, mà còn để trao đổi cho quyền lợi mỗi xứ. Một cách cụ thể, Trump đã dùng thuế quan để điều đình về đủ loại vấn đề, từ mậu dịch dĩ nhiên, tới chính sách đối ngoại, quốc phòng.
Trên căn bản, như DĐTC đã viết nhiều lần, Trump không tin tưởng ở các liên minh kinh tế hay chính trị, các tổ chức quốc tế,... mà cho rằng tất cả mọi quốc gia đều có quyền lợi riêng, khác biệt phải bảo vệ. Những liên minh chính trị hay kinh tế chỉ là những công cụ của các nước lớn chèn ép các nước nhỏ. Hay ngược lại và tệ hơn nữa, chỉ là những công cụ khai thác con bò sữa Mỹ khi Mỹ luôn luôn phải cõng gánh nặng kinh tế tài chánh lớn nhất. Ông cho rằng thực tế nhất, biện pháp đúng phải là những điều đình song phương giữa hai quốc gia, cụ thể là giữa Mỹ và một quốc gia khác, đổi chác sao cho có lợi cho cả đôi bên. Từ đó, thuế quan là công cụ thực tế và hữu hiệu nhất của Mỹ, mà dĩ nhiên, Mỹ có lợi thế lớn vì cả thế giới cần Mỹ trong khi Mỹ chẳng cần bất cứ xứ nào.
PHÁN QUYẾT CỦA TCPV
Quyết định thuế quan của Trump gây hại cho nhiều người, nên dĩ nhiên bị kiện. Kiện lên kiện xuống, cuối cùng lên tới TCPV. Và sau nhiều tháng, TCPV có quyết định. Qua tỷ lệ 6-3 với 2 thẩm phán bảo thủ do chính Trump bổ nhiệm và chánh thẩm biểu quyết cùng với 3 bà thẳm phán cấp tiến chống Trump.
Trên căn bản, khối đa số cho rằng việc TT Trump viện dẫn Luật Khẩn Trương Kinh Tế -International Emergency Economic Powers Act (IEEPA)- để áp đặt mức thuế quan mới không hợp pháp vì áp dụng luật không đúng lúc khi hiện giờ kinh tế không ở trong tình trạng khẩn trương. Thâm thủng cán cân mậu dịch đã có từ cả mấy chục năm nay mà kinh tế Mỹ vẫn mạnh, không bị đe dọa khẩn trương nào. Mà trong tình trạng bình thường, không khẩn trương thì đánh thuế quan là quyền của quốc hội.
Phán quyết của TCPV dĩ nhiên đã được phe chống thuế quan, đặc biệt là đảng DC và truyền thông loa phường ăn mừng đại thắng. Trong khi TT Trump công kích khá nặng nề.
Theo thiển ý, những công kích chống TCPV, từ Trump hay bất cứ ai ủng hộ Trump, có thể quá đáng vì tính phe đảng. Kẻ này không tin đa số các thẩm phán trong TCPV đã u mê, coi nhẹ quyền lợi của Mỹ, hay có bất cứ thái độ gì khác chống cá nhân Trump, mà đơn thuần, họ chỉ diễn giải luật hiện hành và Hiến Pháp thuần tuý trên phương diện luật theo cái nhìn của họ, không cần biết hậu quả kinh tế hay tài chánh gì. Và nhìn từ khía cạnh luật, việc TT Trump viện dẫn Luật Khẩn Trương có vẻ không vững lắm khi không ai thấy Mỹ đang trong tình trạng khẩn trương gì. Trong ba thẩm phán do chính Trump bổ nhiệm, đã có hai người biểu quyết chống Trump trong khi bình thường, họ thường biểu quyết có lợi cho Trump, nhất là TP Neil Gorsuch.
PHẢN ỨNG CHUNG
Bỏ qua phản ứng ấu trĩ của đám vẹt a dua chạy theo phe DC chống Trump vô điều kiện, nhắm mắt chống tất cả những gì Trump làm hay không làm, chẳng có khả năng suy nghĩ gì xa hơn, phản ứng chung của giới tài chánh Mỹ, cũng như phản ứng của thế giới, là ... hoang mang, không biết phải làm gì, có thể làm gì. Chúng ta có thể tin chắc là trong những ngày tới, sẽ có vô số thảo luận, nghiên cứu, phân tích của các chuyên gia, đồng thời chờ xem phản ứng của Trump, chưa kể không biết bao nhiêu kiện cáo, điều đình, đổi chác trong hậu trường.
Liên Âu chưa chi đã hốt hoảng, sợ ông Thần Trump nổi điên, viện dẫn nhiều luật khác, để tăng thuế mút chỉ, vứt vào thùng rác những thỏa thuận mới đạt được với Liên Âu, với Thụy Sỹ và nhiều quốc gia quan trọng khác như Nhật, Nam Hàn, Ấn Độ, ... Liên Âu nhắc lại những thỏa thuận với Mỹ và tuyên cáo Mỹ có trách nhiệm phải tôn trọng những thỏa hiệp quốc tế này, bất kể phán quyết của TCPV. Đây cũng là một vấn đề nhiều người thắc mắc: những thỏa thuận thuế quan giữa Trump và nhiều quốc gia trên thế giới có còn hiệu lực không?
Giới tài chánh Mỹ cũng hoang mang không biết chuyện gì sẽ xẩy ra, nên thị trường chứng khoán Dow Jones ngay trong ngày Thứ Hai đầu tiên đã rớt ngay gần 1.000 điểm.
Tuy nhiên, không phải chỉ có phản ứng hoang mang không, mà trái lại đã có nhiều người rất vui mừng, vì trên căn bản, họ chống lại việc tăng thuế quan. Oái ăm thay, những người chống thuế quan có thể có trong đám cấp tiến nhất nhưng lại cũng có thể có trong khối tân bảo thủ. Hai thái cực ngủ chung giường.
Khối cấp tiến -đảng DC và truyền thông loa phường- chống thuế quan vì chủ trương thế giới đại đồng không biên giới chính trị, kinh tế hay mậu dịch; trong khi khối tân bảo thủ lại chống thuế quan vì quan điểm tự do mậu dịch tối đa, không rào cản thuế quan.
Âu Châu chống thuế quan vì mất dịp vắt sữa con bò Mỹ.
Chỉ có khối bảo thủ cổ điển, chủ trương hoan nghênh thuế quan để bảo vệ kinh tế địa phương. Riêng kẻ này, ủng hộ hết mình thuế quan của Trump, không nhất thiết để bảo vệ kinh tế Mỹ, mà ít nhất tái tạo sòng phẳng trong quan hệ kinh doanh quốc tế.
Một lý do chống báng thường được đám vẹt hô hoán khô cổ họng luôn: tăng thuế quan sẽ khiến người dân lãnh đủ vì vật giá gia tăng. Muốn biết giá cả có tăng hay không thì hãy nhìn vào thống kê chính thức của trung tâm nghiên cứu tư Trading Economics cho tháng Chạp 2025 và tháng Giêng 2026, một năm sau khi Trump nhậm chức:
Tỷ lệ lạm phát kỷ lục thời Biden là gần 9% mùa hè 2022. Tỷ lệ lạm phát của năm 2024 -năm cuối của Biden là 2,9%. Từ ngày Trump nhậm chức cho tới nay, lạm phát chưa bao giờ leo quá mức 3%.
VẤN ĐỀ KIỆN CÁO
Phải nói ngay, TCPV đã khui ra một hũ mắm khổng lồ mà theo các chuyên gia, sẽ giúp các luật sư và tòa án bận rộn tối tăm mặt mũi trong nhiều năm tới.
TCPV chỉ giải quyết đúng một vấn đề: đó là tính hợp Hiến hay không của các quyết định thuế quan của Trump. Bây giờ sẽ là việc giải quyết những khúc mắc cụ thể của vấn đề, những tranh chấp, thưa kiện đòi hoàn trả thuế quan đã đóng, bồi thường thiệt hại, phần lớn là tào lao.
Luật về thuế quan -Customs Law- cực kỳ phức tạp, bảo đảm sẽ có đủ loại phán quyết, trước hết là phán quyết bất lợi cho Trump từ các tòa cấp tiến nhí, chống Trump trong mọi trường hợp, rồi tới các tòa kháng án, và cuối cùng, có thể TCPV lại phải can dự.
Ở đây các chuyên gia luật thấy rõ TCPV tuyệt đối im lặng, không đả động tới quyền đòi bồi hoàn thuế quan đã đóng, hay tiền thiệt hại. Nghĩa là TCPV dành toàn quyền cho các tòa dưới quyền phán quyết, tuy cuối cùng, nhiều vụ kiện cáo có thể lại lên tới TCPV lại. Trong vấn đề này, việc các công ty kiện loạn xạ là quyền của họ, nhưng không có nghĩa là họ sẽ thắng kiện, sẽ được bồi hoàn hay bồi thường gì. Chuyện đó sẽ do các tòa quyết định. Mà trên thực tế, không ai biết được các tòa sẽ quyết định như thế nào.
Không ít các công ty lớn đã 'xếp hàng', mau mắn khởi kiện đòi hoàn trả hay bồi thường. Lý do là trong luật thuế quan, có tình trạng gọi là 'liquidation', là tình trạng Sở Thuế Quan -Customs- toàn quyền ấn định ai là người thực sự đã đóng thuế quan và bao nhiêu, do đó có quyền được bồi hoàn hay bồi thường và bao nhiêu. Sau khi Sở Thuế Quan làm xong thủ tục liquidation, thì không ai còn được quyền kiện cáo gì nữa. Do đó, các công ty hấp tấp lo khởi hiện trước 'liquidation'.
Vấn đề đặt ra: ai là người được quyền đòi bồi thường và bao nhiêu.
Một thí dụ cụ thể. Hiện nay, đại tập đoàn siêu thị COSTCO đã kiện vì bị đánh thuế quan trên hàng nhập của họ, trong khi đại tập đoàn chuyên chở hàng FedEx cũng kiện vì họ cũng đã phải trả thuế quan trên những hàng họ chở vào Mỹ. Dĩ nhiên là cả hai công ty không thể kiện đòi hoàn trả tiền thuế quan cho một món hàng cả hai đều khẳng định mình đã đóng thuế quan, mà chỉ một công ty có quyền. Vấn đề là tính xem công ty nào đã trả thuế quan trên hàng nào, dựa trên giấy tờ nào, và đó chính là mục đích của liquidation. Chuyện không có gì giản dị và bảo đảm sẽ kiện cáo dài dài, kéo dài không biết bao nhiêu năm. Trong thí dụ cụ thể trên, làm sao tính COSTCO đã trả thuế quan trên hàng nào và FedEx trên hàng nào, bao nhiêu, ai được bồi hoàn bao nhiêu?
Họ đòi bồi thường thiệt hại vì tăng thuế quan khiến họ bắt buộc phải tăng giá bán, khiến họ mất một số khách hàng. Làm sao tính được họ mất bao nhiêu khách hàng, mất bao nhiêu tiền?
Một vấn đề bảo đảm sẽ gây tranh cãi lớn: các đại tập đoàn kiện, nếu được bồi hoàn hay bồi thường thiệt hại thì câu hỏi là còn người dân mua hàng thì sao? Nếu họ mua hàng với giá đắt hơn thì họ có được bồi thường gì không? Nếu được thì làm sao tính? Nếu không được thì có phải là hệ thống tư pháp ưu đãi đại tập đoàn trong khi người dân thấp cổ bé họng chịu thiệt thòi không?
Một vài tiểu bang cấp tiến với thống đốc đang ôm mộng ra tranh cử TT năm 2028 như Illinois và Cali, đã kiện đòi chính quyền liên bang bồi thường cả tỷ đô cho tiểu bang. Theo các chuyên gia luật, đây là chỉ những màn múa rối lấy điểm chính trị mà chẳng đi đến đâu hết. Hiến Pháp và các luật hiện hành không có luật nào bắt buộc chính quyền liên bang phải bồi thường tiểu bang hay dân tiểu bang vì bất cứ chính sách hay biện pháp nào của liên bang, bất kể hợp pháp hay không.
Một chuyên gia tài chánh viết về vấn đề này "Officials such as California’s Governor and Illinois’ Governor have blasted the tariff policy and demanded refunds but these are political gestures, not enforceable legal claims". Nghĩa là chỉ là múa rối chính trị, không có căn bản pháp lý gì ráo cho dù cụ TVTích tuốt bên Đức hý hửng ăn mừng giùm dân Cali và IIlinois. Dân Cali và Illinois khoan ăn mừng: kẻ này dám bảo đảm hai ông thống đốc sẽ không thu được một xu nào hết, mà có thu được thì cũng chắc chắn chẳng chia cho dân một xu nào hết. Cứ chống mắt chờ xem.
Ngoài ra, khi TT Trump áp đặt thuế quan mới, đã có nhiều xứ trả đũa tăng thuế quan trên hàng Mỹ lại. Bây giờ Trump thu hồi mức thuế quan mới lại, bồi hoàn tiền thuế quan đã thu được từ nhiều quốc gia, thì các quốc gia khác có thu hồi mức thuế quan trả đũa hay không, và các công ty Mỹ phải đóng mức thuế quan cao đó có được bồi hoàn gì không?
Cần lưu ý nhất là phản ứng của Trung Cộng là xứ bị đánh thuế quan nặng nhất. Ta chờ xem TC sẽ làm gì.
BƯỚC TIẾP CỦA TRUMP
Trên căn bản, không phải là TCPV cấm không cho Trump ấn định mức thuế quan với thế giới, mà chỉ là TCPV cho rằng việc Trump viện dẫn Luật Khẩn Trương Kinh Tế không hợp pháp vì trong tình trạng hiện hữu, không hề có tình trạng khẩn trương kinh tế gì hết.
Nôm na ra, như thẩm phán Kavanaugh đã ghi nhận, Trump có thể viện dẫn khá nhiều luật khác để duy trì mức thuế quan, là những luật TCPV không hề đề cập tới, nghĩa là không cấm, ít nhất cho đến khi lại có kiện cáo lên tới TCPV
Đặc biệt là Trump có thể viện dẫn:
Luật 1974 - Điều khoản 122: đây là luật đầu tiên TT Trump đã viện dẫn ngay sau khi có phán quyết của TCPV. Theo điều khoản này, trong trường hợp có 'khủng hoảng cán cân thanh toán' -balance of payments- bao gồm chẳng những các trao đổi thương mại, mà còn kể cả những giao dịch tài chánh, vay nợ, đầu tư, dự trữ ngoại tệ,... , nghĩa là toàn bộ giao dịch tài chánh giữa Mỹ và cả thế giới. Trong trường hợp này, TT có toàn quyền tăng thuế quan lên tới mức 15% trong thời gian 150 ngày, trong khi chờ đợi các biện pháp lâu dài chính thức. Và TT Trump đã làm. Dĩ nhiên chưa ai biết sau đó, Trump sẽ làm gì. Còn gần bốn tháng nữa, ta chờ xem.
Trên nguyên tắc, trong lâu dài, Trump có thể viện dẫn nhiều luật khác, trong đó có hai luật chính là:
Luật 1962 - Điều khoản 232: đây là tăng thuế quan vì lý do an ninh quốc gia. Cũng là căn bản pháp lý TT Trump trước đây đã dùng để tăng thuế quan trên sắt và nhôm nhập cảng, đặc biệt là từ Trung Cộng. Ở đây, quyền hạn tổng thống rất chính danh và rất lớn. Mức thuế quan Trump đánh trên sắt và nhôm -là hàng được xếp vào loại 'chiến lược an ninh quốc gia'- nhập cảng từ TC cho dù qua trung gian một quốc gia khác như Canada hay Mễ, vẫn còn hữu hiệu và phán quyết của TCPV không dính dáng gì tới. Quốc hội cũng không có quyền rớ tới. Biden sau khi kế nhiệm Trump cũng giữ nguyên.
Luật 1974 - Điều khoản 301: đây là tăng thuế quan để tái lập quân bình và sòng phẳng trong mậu dịch quốc tế -fairness in trade practices. Luật này ít bao quát hơn luật trên, chỉ nhắm vào những giao dịch không sòng phẳng trong đó một quốc gia nào đó khai thác Mỹ quá đáng. Kẻ này không phải chuyên gia thuế quan nên không biết trường hợp nào luật này có thể mang ra áp dụng, nhưng thấy mức thuế quan đánh trên xe nhập cảng giữa Đức và Mỹ -45% so với 2,5%- hiển nhiên không sòng phẳng -fair- chút nào. Luật này cũng cho tổng thống rất nhiều quyền hạn mà không cần quốc hội phê chuẩn.
TƯƠNG LAI
Cho tới nay, còn quá sớm để có thể thấy rõ hậu quả của phán quyết động trời của TCPV, chưa ai rõ Trump sẽ phản ứng ra sao, những thưa kiện sẽ có kết quả ra sao, các mức thuế quan sẽ thay đổi ra sao,...
Nói chung, phán quyết của TCPV vì chỉ giới hạn trong việc áp dụng Luật Khẩn Trương Kinh Tế, vẫn không cản TT Trump trong chính sách thuế quan của ông. Tuy nhiên, dù muốn hay không, TT Trump sẽ không còn tự do vô giới hạn nữa, mà sẽ chỉ có quyền áp đặt thuế quan một cách giới hạn hơn, với lý do chính đáng hơn, tùy theo từng quốc gia đối tác. Phần lớn những mức thuế quan ông Trump đánh trên các quốc gia khác sẽ được duy trì, tuy có thể trong phạm vi giới hạn hơn.
Nếu TT Trump không có cách nào tăng thuế quan, thì hậu quả -mà đám vẹt dĩ nhiên không thể nhìn thấy vì mù hoàn toàn- sẽ thật nghiêm trọng:
- chính quyền Trump có thể -chưa chắc chắn- sẽ phải chi ra cỡ 150 tỷ hoàn trả tiền thuế quan đã thu; có thể còn phải bồi thường thiệt hại cho một số đại tập đoàn kiện vì phải trả thuế quan, rồi bán hàng đắt hơn, mất một số khách hàng;
- thâm thủng mậu dịch, thâm thủng cán cân thanh toán, thâm thủng ngân sách và công nợ tiếp tục leo thang rất nhanh, lên tới bạc ngàn tỷ đô, mà dân cả nước Mỹ -trong đó có cả đám vẹt u mê- sẽ lãnh đủ hậu quả;
- việc Trump hứa chia tiền thu nhập thuế quan -2.000 đô cho mỗi người- sẽ không thể thực hiện được.
