Cách đây không lâu, có chuyện tiếu lâm đáng nói: một con vẹt copy nguyên văn những giảng giải của AI khẳng định thuế quan sẽ giết dân trung lưu và dân nghèo vì khiến vật giá leo thang lên mây. Rồi chị hân hoan tung lên, nhưng không đủ lương thiện để viết cho rõ đó là nhận định của AI tổng hợp theo truyền thông loa phường chứ kiến thức kinh tế của chị chỉ đủ để đếm 1+1=2 thôi.
AI hiển nhiên đã trở thành một thứ cứu tinh cho đám vẹt ngố, lần đầu tiên có khả năng 'viết' về chuyện nghiêm chỉnh ngoài việc chửi sảng lung tung như từ trước tới giờ. Đám vẹt hồ hởi tranh nhau phổ biến lại, coi như vớ được phao cứu sống đám u mê.
Sự thật về AI như thế nào, ta xét lại thử.
Tỷ phú Elon Musk mới đây đã làm một thử nghiệm về tính trung thực hay công bằng của ChatGPT, bằng cách đặt câu hỏi, rồi yêu cầu ChatGPT trả lời ngắn gọn bằng yes hay no, không được dài dòng biện bạch, rào đón. Kết quả cho thấy Chat GPT tuyệt đối không trung thực hay công bằng gì mà chỉ phản ảnh quan điểm chung của truyền thông loa phường thân DC chống bảo thủ nói chung, chống CH và nhất là chống Trump.
Bây giờ, ta bàn sâu hơn. Trước hết, xin giải thích về ngôn từ. AI là viết tắt của Artificial Intelligence, tiếng Việt thường dịch là Thông Minh Nhân Tạo hay Trí Tuệ Nhân Tạo. Hiện nay có rất nhiều chương trình AI cho thiên hạ chạy vào tra cứu miễn phí như ChatGPT là chương trình lớn nhất, nhiều người tham khảo nhất. Còn rất nhiều chương trình khác tương tự như CoPilot,...
Đây là những chương trình công nghệ điện toán cực kỳ phức tạc, khó hiểu, khó giải thích. Bài này sẽ cố giải thích một cách giản dị, dễ hiểu nhất, thay vì máy móc dịch từ những bài viết có tính khoa học chuyên môn, chỉ làm mọi người rối trí thêm.
VÁCH VẬN HÀNH CỦA AI
Trước hết phải nói cho rõ, AI đã bắt đầu được nghiên cứu, tìm hiểu và viết chương trình không phải mới đây mà ngay từ khi mới có computer, vào thập niên 1950! Nhưng không đi đến đâu vì computer khi đó còn rất thô sơ, chạy rất chậm, chứa rất ít dữ liệu.
AI khác rất xa Gú Gồ khi Gú Gồ chỉ là cuốn tự điển nhỏ mà quý độc giả đi tìm dữ kiện, mà Gú Gồ không có khả năng đúc kết, phân tích. Gú Gồ không thể 'sáng tạo' ra hình giả, phim giả, tiếng nói giả,...
AI KHÔNG phải là một cá nhân đại thiên tài kiểu Khổng Minh nào hết. Mà chỉ là một chương trình do rất nhiều chuyên gia điện toán 'viết ra', dựa trên hàng triệu triệu, hàng tỷ tỷ dữ liệu thu thập trên cả thế giới. Khối dữ liệu các AI thu thập lớn vô cùng tận, nên cần những 'nhà kho' chứa máy điện toán khổng lồ. Chẳng hạn như một công ty làm AI đã xây một khu 'nhà kho' ở Texas, lớn bằng... 200 sân vận động với cả trăm nhà kho trong đó có cả chục ngàn máy điện toán, cái nào cũng lớn hơn một tủ lạnh chứa đồ ăn trong nhà quý vị!
Khối dữ liệu vô tận này được thu vào và 'xử lý' bởi những chip rất nhỏ nhưng rất bén nhạy, chạy cực nhanh. Đó chính là lý do tại sao công ty NVIDIA, là công ty lớn nhất sản xuất chip cho AI, đã lớn nhanh hơn thổi trong vài năm qua, khiến ông chủ sáng lập Jensen Huang -Mỹ gốc Đài Loan- trở thành đại tỷ phủ trong vòng vài năm. Hiện nay gia tài ông Huang được ước tính trên 150 tỷ đô, tăng mỗi giờ. Nếu quý vị bỏ 10.000 đô mua cổ phiếu của NVIDIA cách đây 10 năm, thì bây giờ quý vị đã có sơ sơ 500.000 đô rồi.
Công ty sở hữu AI lớn nhất, cũng là sở hữu ChatGPT là 'OpenAI' của tỷ phú Sam Altman.
Để có một khái niệm về số dữ liệu AI thu thập, phải nói nếu quý độc giả muốn biết tiểu sử của Cao Bá Quát chẳng hạn, cứ hỏi AI, nó sẽ cung cấp ngay trong vòng vài giây đồng hồ những chi tiết như CBQ sanh/tử năm nào tại đâu, làm gì, viết sách gì, làm thơ gì, thế đứng trong văn học VN,... Tất cả do AI truy cứu từ cả ngàn, cả vạn tài liệu trong lịch sử, trong văn chương Việt. Gú Gồ không có khả năng này. Và AI có thể viết lại tất cả bằng tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Việt, tiếng Ấn Độ, tiếng Mông Cổ,... AI cũng là một tự điển mà quý vị có thể dùng để dịch tiếng Việt qua bất cứ tiếng gì khác, hay ngược lại dịch bất cứ tiếng gì khác qua tiếng Việt.
Những dữ liệu này do các chuyên gia điện toán thu thập rồi bỏ vào trong kho. AI khi được hỏi về CBQuát chẳng hạn, sẽ 'vào' nhà kho, gom góp tất cả dữ liệu về CBQuát, rồi trình bày tóm lược lại cho quý vị. Trong vòng hai ba giây đồng hồ.
Nôm na ra, AI không phải là một máy siêu phàm có bất cứ khả năng suy nghĩ, có cảm tính, có nhận định riêng,.. như con người, mà nó chỉ là cái máy thu thập, truy cứu, chọn lọc, đúc kết rồi phổ biến lại những dữ liệu nó có thôi. Nó chỉ là một sản phẩm của các chuyên gia thảo chương điện toán, không hơn không kém. Tuy nhiên, nếu quý vị hỏi, nó sẽ mau mắn phủ nhận không phải là một thảo chương gì hết. Các chuyên viên điện toán cũng sẽ phủ nhận, khẳng định mình không 'viết' chương trình gì cho AI mà chỉ là 'huấn luyện viên' -trainers- cho AI thôi. Chỉ là vấn đề ngôn từ.
Đúng như tên của nó, đó là thông minh... NHÂN TẠO. Do người tạo ra.
Một điểm then chốt mà tất cả các AI luôn luôn nhắc nhở là AI chỉ cung cấp dữ kiện và phân tích, đúc kết, mà không bao giờ có ý kiến/quan điểm -opinion- đặc biệt trong các vấn đề có thể gây tranh cãi như xã hội và chính trị.
Ở đây, xin mở ngoặc: AI -và các chương trình tương tự- đã hiển nhiên trở thành một thứ 'Thánh Kinh', một cái phao mà rất nhiều người, kể cả dân Việt tị nạn, bám vào để tìm hiểu chính trị Mỹ, hay bất cứ chuyện gì khác, cũng như để biện giải cho quan điểm của mình.
CÁI HAY CỦA AI
AI đang là một cuộc cách mạng, có thể nói còn lớn hơn các cuộc cách mạng trước đây như những phát minh ra điện, máy điện toán,... Không phải ngẫu nhiên mà tạp chí TIME đã công nhận AI là 'Người của Năm 2025'. Quyết định của TIME có nghĩa là nhìn nhận AI xuất hiện đã là một cuộc cách mạng không nhiều thì ít mang tính đổi đời, để lại dấu ấn thật lớn, tuy chưa biết là dấu ấn tốt hay xấu.
- Cái công dụng lớn nhất và phi thường nhất là những kho dữ liệu vô tận, tương đối rất chính xác -ít nhất trong phạm vi dữ liệu AI thu thập được.
- Thứ nhì là khả năng tích tụ dữ liệu, đúc kết rồi phân tích, thậm chí còn có thể tiên liệu trước những hậu quả, diễn biến có thể xẩy ra.
- Thứ ba là các AI có cách trình bày vấn đề rất rõ ràng, ngắn gọn, rất dễ hiểu, nêu rõ từng điểm, không dài dòng văn tự giảng giải lôi thôi, sử dụng những dấu như X (sai) hay ✔︎ (đúng) thường xuyên.
- Thứ tư là AI còn có khả năng 'tiên đoán' những chuyện có thể sẽ xẩy ra. Cách tiên đoán của AI dựa trên cách mà AI gọi là pattern, tức là một 'khuôn mẫu' dựa trên kinh nghiệm quá khứ. Cách này, dưới dạng thô thiển nhất là chuyện chúng ta quá quen thuộc khi gửi tin nhắn trên điện thoại di động, kiểu như đánh máy hai ba chữ đầu là điện thoại tự động nhẩy ra nguyên cả chữ ngay. Thí dụ như đánh 'trư' là máy tự động chạy ra 'trương mục', hay trường học,... hết sức bực mình vì làm sai hẳn ý nghĩa tin nhắn nếu chúng ta không đọc và sửa lại. Một thí dụ cụ thể khác: nếu như quý độc giả mua Netflix coi phim thường xuyên, Netflix sẽ có thể gợi ý quý vị xem phim nào hợp với ý thích của quý vị, dựa trên những phim mà quý vị đã coi qua.
AI trên thực tế đã trở thành nguồn dữ liệu và phân tích chính của đủ thứ công nghệ, kỹ nghệ, ngành nghề,... từ kinh doanh tới quốc phòng, từ tiểu học tới đại học, từ văn hóa tới xã hội; từ thu thập dữ kiện quá khứ tới thảo kế hoạch tương lai,... Trên khắp thế giới hay ít nhất trong các xứ tương đối tiến bộ, có sử dụng điện toán.
Đi xa hơn nữa, AI còn có khả năng tạo hình phịa, phim phịa, YouTube phịa, bài hát phịa từ những tài liệu khác, giả giọng của những người mà AI thu được tiếng nói để nói hay thậm chí hát luôn (Trump dễ bị nhái giọng nhất vì đã có không biết bao nhiêu diễn văn, nói chuyện trên radio, tivi,...; nhưng AI không thể nhái giọng của Vũ Linh được vì chưa bao giờ VL lên tiếng bất cứ đâu!)
Quý độc giả nên vào coi clip YouTube dưới đây để thấy lại những cảnh của VN cách đây cả trăm năm do AI chế tạo ra lại.
https://www.youtube.com/watch?v=6DPkE4fS_RM
Công dụng của AI có thể nói chưa ai biết sẽ đi xa tới đâu, sẽ giúp nhân loại tới đâu. Thế nhưng những cái thiếu sót, cái hại, cái nguy hiểm,... của AI thì đã được phát hiện cũng nhiều tới... vô tận luôn, khiến rất nhiều người lo ngại, và nhiều nhà lập pháp đang nghiên cứu ra những luật để hạn chế và kiểm soát AI.
CÁI THIẾU SÓT CỦA AI
Trước hết, AI có nhiều giới hạn hiển nhiên.
Tuy AI khẳng định không có ý kiến/quan điểm -opinion- nhưng nội việc đúc kết và phân tích đã phản ảnh quan điểm hay thành kiến rõ ràng rồi. Tôi có thể biện bạch không chống Trump chẳng hạn, nhưng lại luôn luôn đưa ra tin bất lợi cho Trump thì ai cũng hiểu tôi có quan điểm hay không và quan điểm như thế nào.
AI không có khả năng nhận định cái gì đúng, cái gì sai, hớp đạo lý hay không, không có ý kiến thiên tả hay thiên hữu gì tuy việc thu thập tin từ nguồn thiên tả hay thiên hữu sẽ ảnh hưởng đến AI dĩ nhiên.
AI trên căn bản chỉ đi thu lượm và tổng hợp những tin do các 'huấn luyện viên' thảo chương gom góp lại, hay chỉ thị cho AI cách gom góp. Những gì AI không thu được hay tương đối ít dữ liệu thì AI cũng... mù tịt. Chẳng hạn như dữ liệu về Mỹ thì vô tận trong khi dữ liệu về Lào thì rất ít.
Cái thiếu sót lớn nhất của AI là thông tin gần như một chiều vì nguồn dữ liệu, nhất là trong khu vực thời sự, phần lớn -hay chính xác hơn- hầu như hoàn toàn dựa trên truyền thông. Khi truyền thông ở Mỹ có khuynh hướng đa số là cấp tiến, thiên tả, thì những tin và phân tích của AI về thời sự cũng có khuynh hướng cấp tiến, thiên tả theo. Riêng đối với VN, những tin thời sự AI thu thập được hầu như hoàn toàn dựa trên truyền thông vẹm, phản ảnh tuyên truyền một chiều của CSVN, và nhất là luôn luôn dùng ngôn ngữ của truyền thông vẹm, kiểu như 'vụ việc', 'động thái', Châu Âu (thay vì Âu Châu như miền Nam ta thường nói trước 75),...
CÁI HẠI CỦA AI
Dĩ nhiên, những thiếu sót trên có thể sẽ được sửa chỉnh dễ dàng trong tương lai, nhất là trong tình trạng có cả trăm AI cạnh tranh, tranh dành ảnh hưởng, thị trường và khách hàng. Đáng quan tâm hơn là những tai hại cụ thể của AI. Không ít mà lại rất lớn.
Thứ nhất, nhiều người lầm tưởng AI tuyệt đối trung thực, chính xác, hoàn toàn đáng tin cậy. Đó có thể nói là lý do quan trọng nhất trong sự thành công của các AI khi người dân đã mất hết tin tưởng vào đám truyền thông loa phường, đầy thành kiến phe đảng. Trong khi sự thật là AI không trung thực lắm, mà chỉ là tổng hợp của cả tỷ nguồn dữ liệu, nhiều nguồn sai lệch, méo mó, phe đảng hoàn toàn.
Thứ nhì, một mặt AI giúp mở mang kiến thức, trí tuệ, giúp trả lời những tìm hiểu một cách nghiêm chỉnh, dựa trên những dữ kiện tương đối thật và chính xác nhất, nhưng mặt khác là cũng giúp tung hình ảnh, phim video, ghép tiếng nói, tiếng hát,... giả tạo khiến thiên hạ rối bù không còn biết đâu thật đâu giả nữa.
Thứ ba, AI đang tiêu diệt ngành giáo dục, thay thế thầy cô làm giáo chức vừa hiền lành không bao giờ trừng phạt, vừa giỏi giúp giải đáp mọi câu hởi về bất cứ môn học nào, từ toán lý hóa tới sử địa, văn chương,... Các học sinh không còn nhu cầu đi học, thi cử gì nữa. Tất cả học sinh từ tiểu học đều có sẵn hiểu biết của một triết gia thượng đẳng hay một giáo sư toán trong đại học. Chỉ cần một computer hay một điện thoại di động Apple hay Samsung là xong.
Thứ tư, AI là một đe dọa cực lớn cho công ăn việc làm của cả triệu triệu người, khi AI có thể thay thế gần hết các nhân viên đặc biệt là những nhân viên văn phòng, làm việc bằng đầu óc. tuy AI không thể thay thế nhân viên lao động làm việc bằng tay chân, nhưng lại giúp chế tạo ra người máy robot. WALMART đang chuẩn bị kế hoạch sa thải cả chục ngàn nhân viên bán hàng để dùng người máy robot do AI điều khiển. Ở đây, phải nói ngay, các đại tập đoàn lớn đã nghĩ ngay tới việc dùng AI để thiết lập nhà kho khổng lồ hay công ty sản xuất dây chuyền không cần nhân sự rồi, như AMAZON đang có kế hoạch dùng toàn người máy và các dụng cụ di chuyển hàng do AI điều khiển.
Một hình ảnh cụ thể: một đại công ty cần 1.000 nhân viên, bây giờ dùng 1.000 người máy, chỉ cần 3 chuyên gia thảo chương và điều khiển cho người máy là xong. Vừa bớt tiền lương, bảo hiểm y tế nhân viên, vừa đỡ nhức đầu với những đòi hỏi tăng lương, tăng chức,...
Nhiều nghiên cứu sơ khởi dự đoán AI sẽ cắt mất khoảng ít nhất 20% số việc làm, từ văn phòng tới lao động tay chân. Chỉ 20% thôi, không phải 100% hay 80%. Ở đây, còn nhớ lại khi xe hơn mới được phát minh, nhiều người lớn tiếng la hoảng xe hơi sẽ giết chết cả vạn người người làm nghề đánh xe ngựa, hay khi máy điện toán computer ra đời sẽ có cả triệu triệu người mất job. Xin quý cụ yên chí, AI sẽ khiến nhiều người mất việc không sai, nhưng bù lại, ai biết AI sẽ chế tạo ra bao nhiêu job mới? Nhân loại tiến bộ qua những phát minh mới, những cuộc cách mạng đổi đời. Chúng ta nên mừng, mở cửa đón nhận tiến bộ, không nên quá lo lắng trong căn phòng bít bùng của hiện trạng.
Thứ sáu: nguy hiểm nhất là việc phát triển AI chỉ mới trong giai đoạn mở màn. Trong những ngày tháng tới, sẽ có cuộc chạy đua để sản xuất những AI còn siêu hơn nữa, gọi AGI -Artificial General Intelligence- có đủ khả năng suy nghĩ, lý luận, kèm theo luôn cả những súc cảm, hỷ nộ ái ố của con người. Đưa đến mối đại nguy là cuối cùng những AGI sẽ kiểm soát và điều khiển cả con người người luôn. Nghĩa là AGI có thể có khả năng làm những gì chúng muốn, bất chấp 'lệnh của con người'.
Thật ra, theo nhiều chuyên gia, nhiều đại tập đoàn AI đã đạt được nhiều tiến bộ lớn trong quy trình chế tạo ra loại siêu thông minh AGI này, có thể sớm sản xuất thứ AGI siêu thông minh này, nhưng vì chưa nghĩ ra được cách kiểm soát, khống chế nên chưa dám đi xa hơn thôi. Hơn nữa, việc chế tạo ra một thứ AGI có cảm súc cho đến nay chưa thể thực hiện được vì lý do rất giản dị là khoa học hiện nay vẫn chưa giải thích được tại sao con người có cảm súc, tại sao trong cùng hoàn cảnh, hai người lại có thể có hai cảm súc khác nhau.
Thứ bảy: AI ít nhất trong tình trạng hiện hữu cũng có khả năng làm vui lòng người tra cứu để câu khách và giữ khách- bằng cách suy đoán ý nghĩ người tra cứu, thường tỏ vẻ đồng ý và hay ca tụng ý kiến người truy cứu là đúng, hay, chính xác,... Một cách cụ thể, một người có quan điểm thù ghét Trump chẳng hạn, sau một vài trao đổi, AI có thể đoán được và thường đưa ra ý kiến không thuận lợi cho Trump tuy rất khéo léo, tế nhị, chứ không bao giờ thẳng thừng công kích Trump. Qua vài câu 'nói chuyên', AI cũng có thể đoán quý vị là dân tị nạn VC, không ưa VC, nên có thể giải thích vài chuyện về cuộc chiến VN theo cái nhìn của một người chống cộng. Ngược lại, nếu quý vị 'nói chuyện' với AI, mở đầu bằng tung hô Hồ Chí Minh, AI sẽ giải thích kiểu... VC!
Thứ tám, trong tình trạng hiện tại, những nhà kho dữ liệu của AI ngốn năng lượng một cách khủng khiếp. Có tin cái nhà kho bằng 200 sân vận động của Texas cần năng lượng ngang hàng với cả hai ba thành phố lớn của Texas như Houston và Dallas. Các chính quyền từ liên bang tới tiểu bang và địa phương đang cố cản và ra luật về sử dụng năng lượng vì cả nước, cả tiểu bang,... vẫn cần năng lượng cho dân như điện, nước, gas,...
TƯƠNG LAI
